'Wetten moeten deugen'

Felicitaties, dankbetuigingen en opluchting over het niet doorgaan van de strafbaarstelling van illegaal verblijf, maar ook: waakzaamheid blijft geboden. Dát is de reactie van INLIA-voorman John van Tilborg op de stemmingen in de Eerste Kamer. En: het nieuws uit de Senaat was niet alleen positief. Weliswaar sneuvelden de strafbaarstelling en de asielnoodmaatregelenwet, maar het tweestatusstelsel werd wel ingevoerd.

“Ik feliciteer iedereen dat deze slechte wet er niet is gekomen. Speciaal de mensen die het betreft én de mensen die zich hebben ingespannen om dit te bereiken”, zegt John van Tilborg, “Nederland is hiermee behoed voor een drama. De voorgestelde strafbaarstelling van illegaal verblijf was onrechtvaardig, onbarmhartig en contraproductief.” Maar: waakzaamheid blijft geboden, zegt de INLIA-directeur, zeker nu er nieuwe maatregelen zijn aangekondigd.

'Dank aan allen'
INLIA voerde sinds de zomer campagne tegen het strafbaar maken van mensen enkel omdat ze hier zijn. Als lid van het Bondgenootschap Stop de Asielwetten én aanvullend met eigen acties. Van Tilborg: “We hebben vaak een beroep gedaan op onze achterban. Ik wil iedereen enorm bedanken. Van petities tekenen tot berichten delen op de socials, van posters ophangen tot kaarten schrijven en demonstreren: geweldig dat zovelen opkomen voor rechtvaardigheid en barmhartigheid.”

Jazeker, natúúrlijk zat Van Tilborg op de publieke tribune en heeft hij inwendig gejuicht toen de Eerste Kamer het wetsvoorstel verwierp met 38 stemmen tegen 37. Tegelijkertijd vroeg hij zich af: hoe is het mogelijk dat zo’n onrechtvaardig en ondeugdelijk wetsvoorstel slechts met de kleinst mogelijke meerderheid wordt verworpen? Hij vindt het verbijsterend.

Checks and balances?
“Nooit eerder zagen we dat iedereen een wetsvoorstel zó categorisch afwees. Van de politie tot de Raad van State, van overheidsinspecties tot de Ombudsmannen, van de VNG tot de kerken. Iedereen die de wet zou moeten uitvoeren of ermee zou moeten werken, beoordeelde die als onuitvoerbaar, onwenselijk en zelfs schadelijk. Dan is het toch heel raar dat het op één tegenstem aankwam?”

De Eerste Kamer moest immers toetsen of de wet zorgvuldig tot stand is gekomen en of die uitvoerbaar is. De Kamer is onderdeel van ons systeem van ‘checks and balances’ en moet juist wegblijven van de politieke waan. Bij een zuivere beoordeling op kwaliteit had deze wet toch compleet weggestemd moeten worden?

“De wet was symboolpolitiek van het ergste soort. Dat er zoveel senatoren vóór hebben gestemd en dat de roep om hem door te voeren zo luid was, geeft te denken”, zegt Van Tilborg. “Het is gevaarlijk als het oordeel van professionals en experts, zelfs dat van de Raad van State als hoogste adviescollege van de regering, er zo weinig toe doet.”

Gezinshereniging en kinderrechten
De invoering van het tweestatusstelsel kwam wél door de Senaat. Ook op deze wet was vanuit het werkveld veel kritiek. Eerder is zo’n stelsel afgeschaft omdat er veel procedures en rechtszaken van kwamen. Daar is op gewezen, maar zonder effect. Onder dit stelsel krijgen mensen nu minder rechten en wordt gezinshereniging beperkt.

INLIA vindt dat onbestaanbaar: “Dit schendt mensenrechten en kinderrechten. Nederland heeft het Kinderrechtenverdrag ondertekend in 1990, wat betekent dat dan nog? Sowieso: hoe kun je hier mee instemmen als je het gezin belangrijk vindt?” Van Tilborg zegt – met de organisaties in het Bondgenootschap – deze ontwikkeling scherp te zullen volgen.

Nieuwe voorstellen
Daarnaast heeft het kabinet aangekondigd om binnen twee weken met nieuwe voorstellen te komen ‘om de instroom te beperken’. Het wil daartoe bijvoorbeeld de mogelijkheden verruimen om vreemdelingen ongewenst te verklaren. Hoe dat de instroom zou beperken, is nog onduidelijk. Overigens is die instroom al fors dalende[1], maar dat terzijde.

INLIA en het Bondgenootschap houden ook op dit gebied de vinger daarom scherp aan de pols. “Begrijp me goed”, zegt Van Tilborg, “INLIA is niet tegen strenge wetten. Maar ze moeten deugen: problemen daadwerkelijk oplossen én recht doen aan mensen. Daar zullen we voor blijven strijden. We zullen de voorstellen van het kabinet dus kritisch blijven toetsen.”

Echte oplossingen
Laten we immers niet vergeten, vindt de INLIA-directeur, dat er een systeem was dat werkte tegen illegaal verblijf: de Landelijke Vreemdelingen Voorziening. Twee-derde van de deelnemers in de LVV slaagde erin een nieuw toekomstperspectief te creëren; terugkeer, doormigratie of legalisering in Nederland. Dat bleek uit wetenschappelijk onderzoek in opdracht van het Rijk. Het vorige kabinet heeft een streep gehaald door de LVV.

Als het kabinet echte oplossingen wil, heeft Van Tilborg nog wel een paar ideeën.