Strafbaarstelling illegaal verblijf: onzorgvuldig en onuitvoerbaar

In de tientallen jaren dat ik meeloop heb ik het niet eerder meegemaakt: een wetsvoorstel dat volledig wordt gekraakt door alle instanties, adviesorganen en experts. En dat mogelijk toch door een krappe meerderheid in de Eerste Kamer wordt aangenomen. Terwijl het hoogste adviescollege van de regering, de Raad van State, zegt dat de wet onzorgvuldig tot stand is gekomen en juridisch rammelt.

Iedereen die de wet zou moeten uitvoeren of ermee moet werken, zegt: doe het niet! Ze beoordelen de strafbaarstelling van illegaal verblijf als onuitvoerbaar, onwenselijk en zelfs schadelijk voor de samenleving.

Het is een indrukwekkende lijst. De politie, de overheidsinspecties, de ombudsmannen, de Raad voor de Rechtspraak, het gevangeniswezen, de dienst Terugkeer & Vertrek, de Nederlandse Gemeenten, de kerken en het maatschappelijke middenveld, van artsenorganisaties tot non-gouvernementele organisaties als Amnesty en het Leger des Heils; ze zijn het eens dat het wetsvoorstel niet deugt.

Samengevat zijn hun bezwaren: de wet brengt niet meer grip op migratie, zorgt ervoor dat juist mínder mensen terugkeren, zet extra druk op al zwaar belaste overheidsdiensten, geeft criminelen wind in de zeilen, deugt juridisch niet en veroorzaakt risico’s voor de openbare orde & veiligheid en de volksgezondheid.

Je zou denken: terug naar de tekentafel. Maar in het politieke steekspel dreigt men in Den Haag het zicht te verliezen op waarvoor de Eerste Kamer bedoeld is. De Eerste Kamer moet die wetten beoordelen op kwaliteit, noodzaak en uitvoerbaarheid. Opmerkelijk genoeg is er bij het wetsvoorstel strafbaarstelling illegaal verblijf géén uitvoerbaarheidstoets gedaan. Regering en Eerste Kamer hadden vorig jaar afgesproken dat dit bij elk nieuw wetsvoorstel zou gebeuren.

Dit is niet gebeurd. Het schaadt het vertrouwen in de politiek als je een wet aanneemt, waarvan je weet - minimaal kúnt weten - dat deze averechts werkt. Want dat zegt iedere professional.

Bij INLIA hebben we 37 jaar ervaring met de doelgroep waar het om gaat. Wij werken met overheidsdiensten met afgewezen asielzoekers zonder (verblijfs-)papieren bij het realiseren van oplossingen. Dat werkt! Zie ook de pilot van het Rijk met de Landelijke Vreemdelingen Voorziening in Amsterdam, Eindhoven, Groningen, Rotterdam en Utrecht. Die pilot was succesvol: we slaagden er met elkaar in om voor circa tweederde van de mensen een (semi-)bestendige oplossing te vinden: terugkeer, doormigratie of een verblijfsvergunning hier.

Er is dus een systeem dat werkt, dat mensen uit de illegaliteit haalt. Dat blijkt ook uit het onderzoek dat het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum deed in opdracht van het Rijk.

Dat is in alle gevallen niet enkel in het belang van die mensen zelf maar ook in dat van Nederland. Onder de mensen die hierdoor een verblijfsvergunning kregen, zijn bijvoorbeeld twee jonge vrouwen die nu de handen aan ons bed zijn in de zorg en een jonge man en vrouw die politieagent zijn geworden. Dat was met deze wet niet mogelijk geweest. Dus Eerste Kamer: waar stem je voor?

Dit artikel van INLIA-directeur John van Tilborg verscheen als opinie-bijdrage in het Algemeen Dagblad op zaterdag 18 april 2026.

Lees ook:
28-03-26  Sta op voor medemenselijkheid
16-03-26  Kerkvertegenwoordigers: asielwetten staan haaks op menselijke waardigheid
11-03-26  Ombudsmannen: asielwetten getuigen van onzorgvuldigheid en onbehoorlijk bestuur

Meer informatie:
Waarom is de strafbaarstelling van illegaal verblijf een slecht idee?

Bondgenootschap Stop de Asielwetten