EU Hof van Justitie: recht op toegang tot onderliggende stukken ambtsbericht

Het EU Hof beantwoordde hiermee de prejudiciële vragen van de Rechtbank Roermond d.d. 20 juni 2024 over in hoeverre de rechter en de advocaat van de asielzoeker toegang dienen te hebben tot de documenten die ten grondslag liggen aan een individueel ambtsbericht.

In dit geval ging het om een christelijk Pakistaanse asielzoeker die bij zijn asielaanvraag aanvoerde dat er een fatwa tegen hem was uitgevaardigd waarin werd opgeroepen om hem en zijn zus te vermoorden. Vervolgens heeft de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), zonder betrokkene om toestemming te vragen en zonder dit vooraf te melden, het ministerie van Buitenlandse Zaken gevraagd om in Pakistan onderzoek te doen en een individueel ambtsbericht uit te brengen. Een kopie van de fatwa en de persoonsgegevens van betrokkene werden hiervoor met het ministerie gedeeld. Mede op basis van de resultaten van het onderzoek door het ministerie werd het asielverzoek vervolgens door de IND afgewezen.  

In beroep heeft de Rechtbank Roermond het ministerie verzocht om inzage in de onderliggende stukken van het individuele ambtsbericht. De minister heeft deze stukken gedeeld maar daarbij, op grond van art. 8:29 lid 1 Awb, verzocht dat tot bepaalde gedeelten daarvan alleen de rechter toegang krijgt. De asielzoeker voert echter in beroep aan dat de minister in strijd handelt met het Unierechtelijk verdedigingsbeginsel, door hem geen inzage te geven in de ongelakte onderliggende stukken van het individuele ambtsbericht. De Rechtbank stelt vervolgens aan het EU Hof van Justitie de vraag of het recht van de asielzoeker op informatie van zijn asieldossier ook onderliggende stukken van een individueel ambtsbericht omvat. Die informatie staat in een apart onderzoeksverslag dat doorgaans niet (ongelakt) wordt vrijgegeven.

Het Hof van Justitie geeft in antwoord op deze prejudiciële vraag aan dat zowel de asielzoeker als de rechter ook toegang tot onderliggende stukken van een individueel ambtsbericht dienen te krijgen, op de wijze zoals omschreven in art. 23 lid 1 van de Procedurerichtlijn (2013/32/EU). Het Hof geeft aan dat het belangrijk is dat gecontroleerd kan worden of bij het onderzoek in het land van herkomst door het ministerie van Buitenlandse Zaken het beginsel van non-refoulement is geëerbiedigd.

De Rechtbank Roermond zal in een einduitspraak nu nog moeten bepalen wat het antwoord van het Hof precies betekent in de zaak van de christelijke Pakistaanse asielzoeker.  

Betekenis voor 1F-zaken
Deze uitspraak kan ook wel eens gevolgen hebben voor Afghanen van wie het asielverzoek is afgewezen vanwege artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag (verdenking van oorlogsmisdaden) op basis van het omstreden individuele ambtsbericht van 29 februari 2000, waarin staat dat alle (onder)officieren van de KhAD/WAD zich schuldig hebben gemaakt aan martelingen. De bronnen uit dit ambtsbericht zijn namelijk anoniem en er zijn heel veel gezaghebbende openbare bronnen die zeggen dat de informatie uit dit ambtsbericht niet klopt. Toch heeft dit ambtsbericht uit 2000 verregaande gevolgen voor de Afghanen die op basis daarvan art. 1F tegengeworpen hebben gekregen. Vaak verblijven zij al tientallen jaren zonder status en dientengevolge rechteloos in Nederland, omdat zij ook niet veilig terug kunnen naar Afghanistan, waar de Taliban weer de dienst uitmaakt.  
 

Meer informatie:
Het arrest van het Hof van Justitie van de EU van 29 januari 2026 'Multan' met zaaknummer C-431/24 [ECLI:EU:C:2026:53], download pdf-bestand 14 pag's
De verwijzingsuitspraak van de Rechtbank Roermond van 20 juni 2024, met zaaknummer NL22.10458 [ECLI:NL:RBDHA:2024:9590], download pdf-bestand 27 pag's

Lees ook:
12-07-23  Een kwart eeuw tussen wal en schip
28-10-20  Hoge Raad verwerpt cassatieberoep van het NJCM over Afghaanse 1F-ers
30-09-09  Ambtsbericht Afghanistan onaantastbaar

In het Dossier Artikel 1F Vluchtelingenverdrag in het Expertise centrum meer informatie over het omstreden ambtsbericht uit 2000 in 2 artikelen van dr ir Joost Brouwer, beide ook gepubliceerd in het Nederlands Juristen Blad (april 2018 en mei 2020).