EU Hof: Frontex kan aansprakelijk gesteld worden bij terugkeeroperaties

In de eerste zaak verklaarde het Hof het hoger beroep gegrond van een Syrische asielzoeker die aangaf slachtoffer te zijn geweest van een pushbackoperatie in de Egeïsche Zee op 28 en 29 april 2020, waarbij Frontex als toezichthouder betrokken was. Hij kwam per bootje vanuit Turkije aan op het Griekse eiland Samos om asiel aan te vragen. Hij werd door de Griekse autoriteiten onderschept en terug de zee op gestuurd. Later werd hij door de Turkse kustwacht opgepikt. Volgens de Syrische asielzoeker was Frontex hierbij betrokken omdat een vliegtuig van Frontex tweemaal overvloog. Als gevolg van deze onrechtmatige pushbackoperatie vordert betrokkene een schadevergoeding van Frontex.

Frontex stelt dat betrokkene niet heeft aangetoond dat hij bij het betreffende incident aanwezig was en dat Frontex niet aansprakelijk is. Hierop heeft betrokkene beroep ingediend bij het EU Gerecht*). In haar uitspraak van 13 december 2023 wees het EU Gerecht de vordering af, omdat betrokkene onvoldoende zou hebben bewezen aanwezig te zijn geweest bij de pushbackoperatie. Hiertegen heeft betrokkene hoger beroep ingesteld bij het Hof van Justitie van de EU. In hoger beroep voert betrokkene aan dat het Gerecht een te hoge bewijslast hanteert.

Het Hof van Justitie van de EU geeft aan dat vanwege de bijzondere omstandigheden van vermeende pushbackoperaties er niet verlangd kan worden dat een slachtoffer sluitend bewijs hiervan levert. Er dient rekening gehouden te worden met de kwetsbare positie van betrokkenen en de beperkte mogelijkheden om bewijs aan te leveren. Het EU Gerecht heeft volgens het Hof in deze zaak een te hoge bewijslast gehanteerd. Het Gerecht had, gelet op het wel aangevoerde bewijsmateriaal en de verzoeken om nadere onderzoeksmaatregelen, niet zonder verder onderzoek mogen oordelen dat het verzoek om schadevergoeding ongegrond was. Ook had het Gerecht er niet van mogen uitgaan dat de eigen getuigenverklaring van betrokkene weinig bewijswaarde had en betrokkene hierover moeten horen. Het Hof vernietigt de uitspraak en verwijst deze voor een hernieuwde beoordeling terug naar het EU Gerecht.

In het andere geval ging het om een Syrisch gezin dat in een door Frontex gecoördineerde terugkeeroperatie vanuit Griekenland naar Turkije werd teruggevlogen nog voordat zij asiel hadden kunnen aanvragen in Griekenland. De Griekse autoriteiten hadden daarbij ook geen terugkeerbesluit genomen ten aanzien van het gezin. Frontex stelde echter dat zij geen verplichting had om dit te controleren en het EU Gerecht oordeelde in september 2023 ook dat Frontex geen enkele verplichting had om het bestaan van terugkeerbesluiten te controleren.

Het Hof van Justitie heeft in hoger beroep nu uitgesproken dat verordening EU 2016/1624 Frontex verplicht om bij gezamenlijke terugkeeroperaties te verifiëren dat voor alle betrokken personen een schriftelijk en uitvoerbaar terugkeerbesluit bestaat. Mogelijke schendingen van fundamentele rechten tijdens een terugvlucht waarbij Frontex betrokken is kunnen daarbij ook aan Frontex worden toegerekend. In  dit geval werd het gezin tijdens de terugkeeroperatie van elkaar gescheiden, wat in strijd is met de rechten van het kind. Het Hof vernietigt dan ook de uitspraak van het Gerecht en verwijst de zaak terug voor een hernieuwde beoordeling.

Het EU Hof vindt dus dat Frontex wel degelijk verantwoordelijk en aansprakelijk is voor pushbackoperaties waarbij het grens- en kustwachtagentschap op enigerlei wijze is betrokken.

*) Het Hof van Justitie van de Europese Unie kent twee afdelingen:

• het EU Gerecht, dat vooral zaken van particulieren en bedrijven behandelt
• het EU Hof van Justitie, dat verzoeken van nationale rechtbanken om een prejudiciële beslissing behandelt en dient als rechter in hoger beroep voor uitspraken van het Gerecht

Meer informatie:
De tekst van de eerste uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie d.d. 18 december 2025 met zaaknummer C-136/24 P (Hamoudi t. Frontex) [ECLI:EU:C:2025:977] - download Engelstalig pdf-bestand, 32 pagina’s
De tekst van de tweede uitspraak van het EU HvJ d.d. 18 december 2025 met zaaknr C-679/23 P (WS e.a. t. Frontex), [ECLI:EU:C:2025:976] - download Engelstalig pdf-bestand, 37 pagina’s
De verordening 2016/1624 van het Europees Parlement en de Raad d.d. 14 september 2016 betreffende de Europese grens- en kustwacht (link naar Nederlandstalig pdf-bestand op de website van de EU, 76 pagina’s)

Lees ook:
11-05-22  Raad van State: asielzoekers niet zonder onderzoek terugsturen naar Kroatië
19-01-22  ACVZ over pushbacks: ‘EU-grenzen zijn ook onze grenzen’