Juridische & Procedurele Zaken
Werken
Een statushouder mag in Nederland werken. Omdat de statushouders die u tijdelijk opvangt gekoppeld zijn aan uw burgerlijke gemeente zullen zij waarschijnlijk ook op zoek gaan naar betaald werk in uw omgeving.
Reba-regeling
Iedere statushouder met eigen inkomsten of vermogen moet meebetalen aan de opvangkosten van hem-/haarzelf en het gezin. Hoeveel dat maandelijks is, staat in de ‘Regeling eigen bijdrage asielzoekers’ (Reba). Het hangt af van het inkomen, het vermogen en de gezinssamenstelling.
De statushouder moet zijn inkomsten of vermogen melden bij de COA-locatie waaraan hij/zij is gekoppeld (bijvoorbeeld door een kopie van de salarisstrook in te leveren).
Op deze webpagina van het COA kunt u zelf uitrekenen hoeveel de statushouder moet afdragen aan het COA.
NB: de Reba geldt ook voor vermogen uit dwangsommen die een statushouder eventueel heeft ontvangen, omdat de IND te laat was met beslissen. De Raad van State heeft in 2026 geoordeeld dat deze dwangsommen een’ financiële prikkel voor de minister’ zijn, maar geen immateriële schadevergoeding (‘smartengeld’). Daarom mag het COA de dwangsom meerekenen voor het vaststellen van de eigen bijdrage. Dit geldt zodra het vermogen hoger is dan de vrijstellingsgrens in de Participatiewet; die is op dit moment € 8.000 voor alleenstaanden en € 16.000 voor gezinnen en alleenstaande ouders).
Verblijfsvergunning
Zodra een asielzoeker een positieve beslissing op de asielaanvraag ontvangt, wordt hij of zij een statushouder (of vergunninghouder) genoemd en krijgt hij of zij een verblijfsvergunning.
Belangrijke zaken om te regelen nadat iemand een verblijfsvergunning ontvangt, zijn:
- Inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) en ontvangst van een Burger Service Nummer (BSN)
- Aanvragen van een DigiD (met BSN)
- Openen van een bankrekening (met BSN)
- Aanvragen gezinshereniging (zie hieronder)
- Aanvragen kinderbijslag (zie hieronder)
In de meeste gevallen zijn deze zaken al geregeld voordat de gasten bij u aankomen. Het is echter raadzaam dit bij aankomst even na te gaan.
Goed om te weten is dat een vergunninghouder ook altijd zelf op zoek mag gaan naar woonruimte. Dit mag ook in een andere gemeente zijn dan de gemeente waaraan iemand gekoppeld is. In dat geval is betrokkene wel aangewezen op de particuliere huursector en vervalt het automatische aanbod voor een sociale huurwoning via de gemeente.
Woning en begeleiding
Heeft een statushouder een woning gekregen en het huurcontract ondertekend, dan stopt de opvang, begeleiding en financiële ondersteuning van het COA na twee weken. Een hulpverleningsinstantie in de gemeente neemt de begeleiding over. Deze instantie en de gemeente kijken samen met de vergunninghouder naar het afsluiten van verzekeringen, het aanvragen van een uitkering en toeslagen en het aanvragen van het inrichtingskrediet.
Gezinshereniging
Zodra iemand een verblijfsvergunning krijgt ontstaat het recht op gezinshereniging. Dit betekent dat gezinsleden naar Nederland mogen komen. Deze aanvraag moet tijdig worden ingediend: in ieder geval binnen drie maanden.
Het aanvragen van gezinshereniging is een complex en langdurig traject, waarvoor strenge regels gelden. Het tweestatusstelsel kent een a-status (vluchtelingstatus wegens persoonlijke vervolging) en een b-status (subsidiaire bescherming voor oorlog en geweld). Voor de b-status gelden striktere voorwaarden voor nareis.
(Terzijde: het is onderwerp van debat in hoeverre alle onderdelen van deze regelgeving standhouden onder Europees recht; wij passen deze pagina aan zodra er wijzigingen zijn).
Er gelden aanzienlijke behandeltermijnen bij de IND; de wachttijd voor biologische kinderen onder de 18 jaar bedraagt gemiddeld meerdere maanden tot een jaar. Een werkinstructie voor gezinshereniging kunt u hier downloaden (bijlage 4; pdf-bestand, 1 pagina). In veel situaties kan voor begeleiding een beroep worden gedaan op VluchtelingenWerk.
Kinderbijslag en Kindgebonden Budget
Wie een verblijfsvergunning krijgt en minderjarige kinderen heeft, moet zo snel mogelijk kinderbijslag aanvragen bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De contactpersoon van het COA verstrekt hiervoor een aanvraagformulier, en zo nodig kan VluchtelingenWerk ondersteunen bij het invullen.
Let op: het COA stopt de financiële toelage voor kinderen exact 3 maanden nadat het recht op kinderbijslag is ontstaan - ook wanneer de toelage nog niet daadwerkelijk is toegekend omdat de aanvraag te laat is ingediend. Tijdige aanvraag is dus essentieel.
Naast de kinderbijslag komen gezinnen met een laag inkomen doorgaans in aanmerking voor het Kindgebonden Budget. Zodra de kinderbijslag is toegekend, wordt het kindgebonden budget meestal automatisch berekend en uitgekeerd door de Dienst Toeslagen; handmatig aanvragen is alleen nodig als er gegevens ontbreken.
Onderwijs en leerlingenvervoer
Alle kinderen in Nederland hebben recht op onderwijs, dus ook kinderen van asielzoekers en statushouders. Vanaf de leeftijd van 5 jaar geldt bovendien de wettelijke leerplicht. Kinderen moeten zo snel mogelijk naar school, in ieder geval binnen 3 maanden na aankomst in Nederland.
- Tijdens verblijf in de COA-opvang: Het COA draagt zorg voor de toegang tot onderwijs (via een school op het azc, een reguliere basisschool of een Internationale Schakelklas (ISK) in het voortgezet onderwijs).
- Buiten het COA: De gemeente is verplicht te zorgen voor passend onderwijs. Neem gerust contact op met de lokale onderwijsconsulent of gemeente als de plaatsing vertraging oploopt.
- Tijdelijke herplaatsing: Als gasten na afloop van drie maanden nog niet kunnen doorstromen naar definitieve woonruimte in de gemeente en tijdelijk elders in de regio worden gehuisvest, hoeven schoolgaande kinderen niet direct van school te wisselen. INLIA heeft met het COA afspraken gemaakt over de bekostiging en organisatie van het leerlingenvervoer in dergelijke situaties.